کالای مرجوعی؛ سناریویی پرهزینه اما گاهی اجتنابناپذیر
در تجارت خارجی، همیشه همه چیز طبق برنامه پیش نمیرود. گاهی کالایی که با هزینه، زمان و انرژی فراوان وارد کشور شده، به دلایل مختلف امکان ترخیص یا استفاده پیدا نمیکند. در چنین شرایطی، مرجوع کردن کالا به مبدأ یا همان صادرات مجدد، بهعنوان آخرین راهکار قانونی مطرح میشود.
اما برخلاف تصور بسیاری از واردکنندگان، بازگرداندن کالا به مبدأ نه ساده است و نه بدون هزینه. گمرک جمهوری اسلامی ایران، برای جلوگیری از سوءاستفادههای تجاری و ارزی، روی ترخیص کالای مرجوعی حساسیت بالایی دارد. اگر مراحل قانونی بهدرستی طی نشود، ممکن است:
-
کالا مشمول ضبط یا متروکه شود
-
هزینههای سنگین انبارداری و دموراژ ایجاد گردد
-
حقوق ورودی پرداختشده قابل استرداد نباشد
-
پرونده تخلف یا اختلاف گمرکی شکل بگیرد
در این مقاله، کاملاً بر اساس قوانین و رویههای گمرکات ایران، بهصورت گامبهگام توضیح میدهیم ترخیص کالای مرجوعی چیست، چه زمانی امکانپذیر است، چه مدارکی نیاز دارد و چگونه میتوان آن را با حداقل ریسک انجام داد.
کالای مرجوعی در گمرک ایران به چه معناست؟
در اصطلاح گمرکی ایران، کالای مرجوعی به کالایی گفته میشود که:
-
وارد قلمرو گمرکی کشور شده
-
اما به دلایل قانونی، فنی یا تجاری
-
امکان ترخیص قطعی یا مصرف داخلی پیدا نکرده
-
و قرار است به کشور مبدأ یا کشور ثالث بازگردانده شود
این فرآیند معمولاً تحت عنوان صدور مجدد یا بازگشت کالا به مبدأ شناخته میشود و تابع مقررات خاصی است.
مهمترین دلایل مرجوع شدن کالا
بر اساس پروندههای عملی در گمرکات ایران، شایعترین دلایل مرجوعی کالا عبارتاند از:
عدم انطباق کالا با ثبت سفارش
گاهی کالای واردشده از نظر نوع، مشخصات فنی یا کاربرد، با ثبت سفارش مطابقت ندارد و گمرک اجازه ترخیص نمیدهد.
نداشتن مجوزهای قانونی
کالا ممکن است نیازمند مجوز استاندارد، بهداشت، قرنطینه یا سایر مجوزها باشد که اخذ آنها ممکن یا مقرونبهصرفه نیست.
ممنوع یا مشروط شدن کالا
برخی کالاها پس از ورود، بهواسطه تغییر مقررات، ممنوع یا مشروط میشوند.
ایراد فنی یا کیفیت نامناسب
در برخی موارد، خود واردکننده به دلیل نقص فنی یا عدم تطابق کیفیت، تصمیم به مرجوع کردن کالا میگیرد.
اشتباه در اسناد یا تعرفه
اشتباهات جدی در HS Code، ارزش یا اسناد میتواند فرآیند ترخیص را آنقدر پیچیده کند که مرجوعی، منطقیترین گزینه باشد.
آیا مرجوع کردن کالا در گمرک ایران مجاز است؟
بله، اما مشروط به رعایت کامل ضوابط قانونی.
بر اساس قانون امور گمرکی و آییننامه اجرایی آن:
-
بازگرداندن کالا به مبدأ در شرایط خاص مجاز است
-
این کار باید قبل از ترخیص قطعی انجام شود
-
تصمیم نهایی با گمرک و مراجع ذیصلاح است
به بیان ساده، مرجوعی کالا یک «حق مطلق» برای واردکننده نیست، بلکه یک امکان قانونی مشروط محسوب میشود.
تفاوت کالای مرجوعی با کالای متروکه
یکی از اشتباهات رایج، اشتباه گرفتن کالای مرجوعی با کالای متروکه است.
-
کالای مرجوعی: با درخواست رسمی صاحب کالا و طی تشریفات قانونی، از کشور خارج میشود.
-
کالای متروکه: به دلیل عدم اقدام صاحب کالا در مهلت مقرر، به تملک دولت درمیآید.
اگر واردکننده در زمان مناسب برای مرجوعی اقدام نکند، کالا ممکن است متروکه اعلام شود و عملاً از دست برود.
شرایط اصلی ترخیص کالای مرجوعی
برای اینکه گمرک با مرجوع کردن کالا موافقت کند، شرایط زیر معمولاً باید وجود داشته باشد:
-
کالا ترخیص قطعی نشده باشد
-
مالکیت کالا مشخص و مستند باشد
-
درخواست مرجوعی بهصورت رسمی ثبت شود
-
دلایل مرجوعی موجه و قابل دفاع باشد
-
کالا مشمول ممنوعیت خاص امنیتی یا قضایی نباشد
گمرک در بررسی این موارد، سختگیرانه عمل میکند.
مراحل قانونی بازگرداندن کالا به مبدأ
مرحله اول: ثبت درخواست رسمی مرجوعی
صاحب کالا یا نماینده قانونی او باید درخواست مرجوعی را به گمرک ارائه دهد. این درخواست معمولاً همراه با توضیح دلایل فنی، قانونی یا تجاری مرجوعی است.
مرحله دوم: بررسی کارشناسی گمرک
کارشناسان گمرک:
-
وضعیت کالا
-
اسناد
-
ثبت سفارش
-
مجوزها
را بررسی میکنند و در صورت تأیید، اجازه ادامه فرآیند داده میشود.
مرحله سوم: تنظیم اظهارنامه صدور مجدد
برای بازگرداندن کالا، باید اظهارنامه صادرات مجدد تنظیم شود. در این اظهارنامه:
-
مشخصات کامل کالا درج میشود
-
ارتباط آن با واردات اولیه مشخص میگردد
-
مقصد خروج کالا اعلام میشود
دقت در این مرحله بسیار حیاتی است.
مرحله چهارم: تسویه حقوق ورودی و هزینهها
در برخی موارد:
-
حقوق ورودی پرداختشده قابل استرداد است
-
در برخی موارد، امکان استرداد وجود ندارد
این موضوع کاملاً وابسته به وضعیت ترخیص و زمان اقدام است.
مرحله پنجم: خروج کالا از کشور
پس از تکمیل تشریفات، کالا تحت نظارت گمرک از کشور خارج میشود و پرونده مرجوعی بسته میشود.
وضعیت حقوق ورودی و مالیات در کالای مرجوعی
یکی از مهمترین دغدغههای واردکنندگان این است که آیا:
-
حقوق ورودی
-
سود بازرگانی
-
مالیات بر ارزش افزوده
قابل استرداد هستند یا خیر.
در گمرک ایران:
-
اگر کالا ترخیص قطعی نشده باشد، معمولاً حقوق ورودی اخذ نمیشود
-
اگر ترخیص انجام شده باشد، استرداد بسیار محدود و پیچیده است
به همین دلیل، زمان اقدام برای مرجوعی اهمیت فوقالعادهای دارد.
نقش اسناد در موفقیت مرجوعی کالا
برای ترخیص کالای مرجوعی، اسناد زیر نقش کلیدی دارند:
-
اسناد واردات اولیه
-
ثبت سفارش
-
فاکتور و پکینگ لیست
-
مکاتبات مربوط به ایراد یا عدم پذیرش کالا
-
مجوزهای اخذشده یا ردشده
هرگونه نقص یا تناقض در اسناد، میتواند باعث رد درخواست مرجوعی شود.
اشتباهات رایج در فرآیند مرجوعی کالا
بر اساس تجربه عملی در گمرکات ایران، این اشتباهات بیشترین خسارت را ایجاد میکنند:
-
تأخیر در اعلام درخواست مرجوعی
-
تصور اینکه مرجوعی یک حق قطعی است
-
بیتوجهی به وضعیت متروکه
-
تنظیم نادرست اظهارنامه صادرات مجدد
-
اقدام بدون مشاوره تخصصی
نقش مشاوره تخصصی در ترخیص کالای مرجوعی
مرجوعی کالا یکی از پیچیدهترین و پرریسکترین رویههای گمرکی است. در بسیاری از موارد، تصمیم اشتباه در این مرحله، خسارتی بهمراتب بیشتر از خود واردات ایجاد میکند.
کارشناسان تامین ترخیص 24 با تسلط بر قوانین گمرک ایران و تجربه پروندههای مرجوعی:
-
امکان یا عدم امکان مرجوعی را بررسی میکنند
-
بهترین مسیر قانونی را پیشنهاد میدهند
-
ریسک ضبط یا متروکه شدن کالا را کاهش میدهند
جمعبندی نهایی
ترخیص کالای مرجوعی یک راهحل اضطراری اما حساس در تجارت خارجی است. این فرآیند تنها زمانی به نفع واردکننده تمام میشود که:
-
بهموقع انجام شود
-
مستند و قانونی باشد
-
با شناخت دقیق مقررات گمرک ایران صورت گیرد
اگر کالایی به هر دلیل امکان ترخیص ندارد، بدترین تصمیم، بیتصمیمی است. اقدام سریع، آگاهانه و مبتنی بر مشاوره تخصصی، میتواند جلوی زیانهای سنگین را بگیرد و مسیر بازگشت سرمایه را هموارتر کند.
